Türkiye’de giderek derinleşen siyasi iklimi mercek altına alan “Sarı Zarflar” Berlin Film Festivali'nde Altın Ayı'yı kazanarak uluslararası arenada hak ettiği karşılığı buldu. Bu başarı, filmin yalnızca yerel bir politik bağlama yaslanmadığını; daha geniş bir politik ve estetik bağlamda yankı bulduğunu da gösteriyor. İlker Çatak, önceki filmi The Teachers' Lounge’da (2023) (Öğretmenler Odası) bireysel etik sıkışmışlığı merkeze alırken, bu kez daha geniş bir toplumsal çerçevede, devlet şiddetinin gündelik yaşamı nasıl yeniden örgütlediğini sorguluyor.

Çatak’ın Ayda Meryem Çatak ve Enis Köstepen ile birlikte kaleme aldığı senaryo, Özgü Namal ve Tansu Biçer’in ölçülü oyunculuklarıyla sağlam bir zemine oturuyor. Hikâye, Derya (Ö. Namal) ile Aziz’in (T. Biçer) bir oyun provasıyla açılıyor: Aziz’in yazdığı politik metinde Derya başrolde. Bu açılış, iki karakter arasındaki dengeli ama kırılgan ilişkiyi daha en baştan sezdiriyor. Derya sahnede görünür olan, Aziz ise daha çok perde arkasında kalan ama entelektüel üretimini sürdüren bir figür. Ezgi karakteriyle Leyla Smyrna Cabas ise bu yapıya kuşaklar arası bir gerilim hattı ekliyor.

Film, politik gerilimi doğrudan merkeze almak yerine, onu başlangıçta bilinçli biçimde arka planda tutarak ilerliyor. Televizyonda protesto haberleri akarken, sokaklarda hareketlilik artıyor; ancak tüm bunlar henüz çiftin gündelik hayatına doğrudan temas etmiyor.

Kırılma noktası Aziz’in öğrencilerini muhalif eylemlere yönlendirmesiyle geliyor. Kısa sürede işlerini kaybeden çift, maddi ve sosyal zeminlerini yitirerek İstanbul’da, Aziz’in annesinin (İpek Bilgin) mütevazı evine taşınmak zorunda kalıyor. Bu yer değiştirme sınıfsal ve psikolojik bir daralmayı da beraberinde getiriyor. Dün ile bugün arasındaki mesafe açıldıkça, ilişkilerindeki çatlaklar da görünür hale geliyor.

“Sarı Zarflar”, Türkiye’de özellikle son yıllarda yaygınlaşan ihraç politikalarının ve keyfi suçlamalarla yürütülen tasfiye süreçlerinin yarattığı toplumsal yıkımdan besleniyor. Çatak’ın belirleyici tercihi ise bu ağır politik malzemeyi doğrudan ajitatif bir anlatıya dönüştürmemesi. Bunun yerine, tahakkümün nasıl içselleştirildiğini, gündelik pratikler ve mikro ilişkiler üzerinden izlemeyi tercih ediyor.

Film, karakterlerini idealleştirmekten özellikle kaçınıyor. Aziz ve Derya, haksız bir mekanizmanın mağdurları fakat aynı zamanda kendi etik tutarsızlıklarının da taşıyıcıları. Eşitlikçi değerlere sahip olmalarına rağmen kızlarını özel okulda okutmak istemeleri, Aziz’in teoride muhalif bir duruş sergilerken pratikte geri çekilmesi ya da Derya’nın koşullar zorladığında devletle bağlantılı bir projeyi kabul etmesi bu çelişkili varoluşun parçaları.

Biçimsel düzlemde ele alındığında ise bir yabancılaştırma etkisi söz konusu. Türkiye’de geçen hikâyenin Almanya’da çekilmiş olması gizlenmek yerine görünür kılınıyor: “Ankara rolünde Berlin” / “İstanbul rolünde Hamburg” gibi ara başlıklar, anlatının üretim koşullarını da hatırlatan bir katman oluşturuyor. Bu tercih, güçlü bir yabancılaştırma etkisi yaratıyor. Seyirciyi, belirli bir mesafede tutarak gördüklerini yeniden düşünmeye davet ediyor. Aynı zamanda bu mekânsal kayma, sürgün ya da kısıtlanmış üretim koşullarına maruz kalan sanatçılara dair sessiz ama güçlü bir yorum niteliği taşıyor.

Tüm bu katmanların kesişiminde belirginleşen temel duygu ise belirsizlik. Politik baskı, bireyin karar alma süreçlerini içeriden aşındıran bir mekanizma olarak işliyor. Hayatta kalmak ile teslimiyet, direnç ile uyum arasındaki sınırlar giderek muğlaklaşıyor. Aziz’in öğrencilerini politik eyleme çağıran konumu ile geri çekilişi, Derya’nın etik sınırlarının esnemesi ya da ailenin ayrıcalıklarını koruma refleksi, bu muğlaklık içinde anlam kazanıyor.

Final sahnesi, bu durumu yoğunlaştırılmış bir imgeyle somutluyor: Aziz’in durağan bir karavanın cam tavanından gökyüzüne bakışı ne klasik bir yenilgi anlatısına ne de romantize edilmiş bir direniş mitine yer bırakıyor. Burada söz konusu olan, askıya alınmış bir varoluş hali. Sanatın dönüştürücü gücüne dair inanç tümüyle yok olmuyor ancak maddi ve politik koşullar tarafından sürekli ertelenen, içe kapanan bir ihtimale dönüşüyor. Çatak’ın da işaret ettiği üzere, baskı yalnızca mevcut eylem alanlarını değil, aynı zamanda alternatif gelecek tasavvurlarını da daraltıyor.

Bu anlamda “Sarı Zarflar”, politik bir sinema örneği olduğu kadar, sorular açan bir düşünme alanı da kuruyor. Zaman zaman mesajını fazla açık etse de asıl gücünü sorulara kapatmamasından alıyor. Yanıt ise filmin sınırlarını aşarak, izleyenin kendi politik ve etik konumlanışı içinde şekilleniyor.