Anayasa Mahkemesi (AYM), aralarında gazeteci ve yazar Hasan Cemal, yazar Yavuz Ekinci, CHP ve HDP’nin de bulunduğu başvurucuların eserlerine ilişkin verilen toplatma, basım, çoğaltma, dağıtım ve satış yasağı kararlarının ifade ve basın özgürlüklerini ihlal ettiğine karar verdi. Kararda, AİHM’in daha önceki Kaos GL/Türkiye kararına da yer verilerek, müstehcenlik suçlamasıyla Kaos GL dergisinin bir sayısının toplatılması ve derginin yayımlanmamasının ifade özgürlüğü ihlali olarak değerlendirildiği hatırlatıldı
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, Hasan Kaya Cemal, Serfiraz Tuğçe Tatari Demirören, Rojvin Perişan, Yavuz Ekinci, CHP ve HDP’nin de bulunduğu başvuruları 16 Aralık 2025 tarihinde birleştirerek karara bağladı.
Resmi Gazete'nin bugünkü sayısında yayımlanan gerekçeli kararda, başvurucuların yazarı veya basımcısı/yayımcısı oldukları basılmış eserler hakkında toplatma, dağıtım, satış, basım ve çoğaltma yasağı kararları verilmesini ifade ve basın özgürlüklerine müdahale olarak değerlendirdi.
Kararda, 5187 sayılı Basın Kanunu’nun 25. maddesinin üçüncü fıkrasında Türkiye dışında basılmış eserlerle ilgili dağıtım ve satış yasağı öngörüldüğü, başvuru konusu eserlerin tamamının ise Türkiye’de basıldığı belirtildi. AYM, bu nedenle söz konusu hükmün Türkiye’de basılmış eserler hakkında toplatma kararları yönünden kanunilik ölçütünü karşılamadığı sonucuna vardı.
Kararda ayrıca, Türkiye’de basılmış eserler yönünden basım, çoğaltma, dağıtım ve satış yasağı kararı verilemeyeceği, bu nedenle bu yöndeki müdahalelerin de kanunilik koşulunu sağlamadığı ifade edildi.
AYM, AİHM’in Kaos GL/Türkiye kararında, Kaos GL Derneği’nin çıkardığı derginin belirli bir sayısının toplatılmasına ilişkin değerlendirmelerine de yer verdi. Karara konu olayda, Kaos GL Derneği’nin başkanı ve derginin yazı işleri müdürü hakkında, derginin ilgili sayısında müstehcenlik suçunun işlendiği gerekçesiyle soruşturma açıldı. Savcılık, derginin söz konusu sayısının toplatılmasını talep etti. Talep, sulh ceza mahkemesi tarafından genel ahlakın korunması gerekçesiyle kabul edildi. Müstehcenlik suçundan açılan kamu davasında Kaos GL Derneği’nin başkanının beraatine ve beraat hükmü kesinleştiğinde toplatılan dergilerin iadesine karar verildi. Beraat hükmü Yargıtay tarafından onanarak kesinleşti. AİHM, müdahalenin kanuniliğini değerlendirerek Anayasa’nın 28. maddesinin 6. fıkrasının kanunilik ölçütünü karşıladığına karar verdi.
Ancak AİHM, müdahalenin demokratik bir toplum düzeninin gereklerine uygunluğu yönünden derece mahkemeleri tarafından müstehcenliğe ilişkin ilgili ve yeterli bir gerekçe gösterilemediğini belirtti. AİHM, yargı mercilerince ortaya konulan gerekçenin derginin yayımlanmasındaki 5 yıl 7 aylık gecikmeyi meşru kılmaktan uzak olduğunu kaydetti. AİHM, özellikle reşit olmayanların ilgili sayıdaki eş cinsel müstehcen içeriklere erişmelerinin engellenmesinin zorunlu bir sosyal ihtiyacı karşılayabileceğini belirtirken, somut olayda tercih edilen yaptırımdan daha hafif müdahalelerle de aynı amaca ulaşılabileceğine dikkati çekti.
Kararda, derginin abonelerden toplatılması yerine yalnızca küçüklerin ulaşabileceği büfelerden çekilmesi, reşit olmayanlara satış yasağı getirilmesi veya reşit olmayanlar yönünden uyarı şartı konulması gibi önlemlerin uygulanabileceği belirtildi. AİHM, yargılama sonunda toplatılan dergiler iade edilmiş olmasına rağmen süreçte yaşanan 5 yıl 7 aylık gecikmenin izlenen meşru amaçla orantılı olmadığına ve Kaos GL Derneği’nin ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine karar verdi.
AYM, kararında ayrıca AİHM’in Association Ekin/Fransa, RTBF/Belçika, Observer ve Guardian/Birleşik Krallık, Éditions Plon/Fransa, Cumhuriyet Vakfı, Sapan/Türkiye, Handyside/Birleşik Krallık, Tierbefreier e. V./Almanya, Cicad/İsviçre, Kaptan/İsviçre ve Kaya/Türkiye kararlarına da atıfta bulunuldu.
AYM Genel Kurulu, başvurucuların ifade ve basın özgürlüklerinin ihlal edildiğine karar vererek, ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması amacıyla yeniden yargılama yapılmak üzere kararın ilgili mahkemelere gönderilmesine hükmetti. AYM, ayrıca başvuruculara manevi tazminat ödenmesine da karar verdi.
AYM Genel Kurulu, bire karşı 14 üyeninin oyuyla hak ihlali kararı verdi.
AYM'nin ihlal kararı verdiği başvurucular şunlar:
Kaynak: ANKA Haber Ajansı
